ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ - ΚΑΤΟΧΗ (Παραλειπόμενα)

Το  παρακάτω κείμενο του Γιώργου Δαμιανάκη δημοσιεύθηκε πριν λίγες μέρες στην μεσαρίτικη εφημερίδα ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ.                

Πολλές φορές, σε διάφορα γεγονότα, οι λεπτομέρειες κάνουν τη διαφορά!                                   Έτσι στη Μάχη της Κρήτης το 1941 όπως και στην περίοδο της Κατοχής, κάποιες λεπτομέρειες,  από τους νικητές και  τους νικημένους, δείχνουν πως υπήρχαν «άνθρωποι».

Νιώθω την ανάγκη, στη μνήμη του πατέρα μου και όλων αυτών που δεν ήταν πολεμοχαρείς αλλά αναγκάστηκαν να πολεμήσουν για την πατρίδα, να αναφέρω, χωρίς πολλά σχόλια, μερικά περιστατικά.

 Περιστατικά που δείχνουν ΤΟ ΜΕΓΑΛΕΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ:

1.    Στα αεροδρόμια των  Ηράκλειου, Μάλεμε Χανίων και  Ρεθύμνου, ετοιμάζονται οι Γερμανοί, το Μάη του 1941, να ρίξουν αλεξιπτωτιστές να πατήσουν την Κρήτη, αφού δεν μπορούσαν από τη θάλασσα να την καταλάβουν.

Πριν πέσουν με τα αλεξίπτωτα, ταυτόχρονα έριξαν γύρω από τα παραπάνω αεροδρόμια αμέτρητες βόμβες, ισοπέδωσαν ότι κτίσμα υπήρχε και σκότωσαν όσους άμαχους ζούσαν μέσα σε αυτά.                                                                                                                                                            Η άμυνα του Νησιού κράτησε κλειστά στους κατακτητές τα αεροδρόμια για αρκετές μέρες.              4 ημέρες στα Χανιά , 8 ημέρες στο Ηράκλειο και 11 ημέρες στο Ρέθυμνο.                                    Στο διάστημα αυτό αρκετοί Γερμανοί αλεξιπτωτιστές  σκοτώθηκαν, άλλοι έπεσαν και κατάφεραν να δημιουργήσουν μικρούς θύλακες κατοχής ελληνικού εδάφους και άλλοι αιχμαλωτίστηκαν.                                                                                                                                        Οι μέρες αυτές ήταν αρκετές, για να καθυστερήσει ο Χίτλερ την επίθεση στη Ρωσία και να χάσει τον πόλεμο!                                                                                                                                            Tέλος του Μάη 1941 όλα στην Κρήτη είχαν κριθεί. Οι Γερμανοί είχαν κατακτήσει το νησί μας και πολλοί από τους ηττημένους συνέχιζαν τον αγώνα στις ανταρτικές ομάδες.

                      Ο καπετάν Μπαντουβάς και οι αντάρτες του στον Ψηλορείτη

Στο βιβλίο του Ι. Δ. Μουρέλλου, «Η Μάχη της Κρήτης» σελ. 355-356, Ηράκλειο Κρήτης 1950, αναφέρεται ένα αξιοπρόσεκτο περιστατικό από το σημείωμα του Ταξίαρχου Παπαθανασόπουλου, διοικητή των Ελληνικών δυνάμεων Ηρακλείου, τις τελευταίες τραγικές ημέρες που καταστρεφόταν  από τους βομβαρδισμούς των γερμανικών αεροπλάνων:                                                                            

«…………… Την  ώρα ακριβώς εκείνη δηλαδή της τρομερής έντασης, έβλεπες να καίγεται το βομβαρδισμένο Ηράκλειο και οι Γερμανοί αξιωματικοί αιχμάλωτοι να είναι κλεισμένοι σε ένα χώρο, που μπορούσαν να βλέπουν από το παράθυρο τη φλεγόμενη και κατεστραμμένη πόλη.                                                                                                                                  Ο  διοικητής είχε ορίσει τον Έφεδρο υπολοχαγό Εμμανουήλ Δαμιανάκη*, έμπορο του Ηρακλείου, υπεύθυνο για τη φροντίδα των αιχμαλώτων αξιωματικών.

Κάποια στιγμή ο Δαμιανάκης μπήκε στην αίθουσα των Γερμανών Αξιωματικών, ακολουθούμενος από στρατιώτη με τα σκεύη και τα βουτήγματα του τσαγιού που είχε διατάξει ο Ταξίαρχος να παρέχονται κάθε απόγευμα στους αιχμαλώτους αξιωματικούς.                Ο αιχμάλωτος Γερμανός ταγματάρχης των αλεξιπτωτιστών βλέποντας την ολύμπια γαλήνη του αρχιτρικλίνου Δαμιανάκη δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τον θαυμασμό του για τον ηρωικό εκείνο αξιωματικό, που σαν Ηρακλειώτης θα ήταν δικαιολογημένος, τέλος πάντων,  να είναι το ολιγότερο έξω φρενών εναντίον όλων των Ούνων, για την αναίτια όσο και συστηματική καταστροφή της γενέτειράς του. Γι’ αυτό και δεν συγκρατήθηκε από του να του παρατηρήσει, με πραγματική συμπόνια για το αδικοχειμαζόμενο Ηράκλειο.

-- Έχετε και το κουράγιο να μας προσφέρετε τσάι;…… Τι να σας πω!    Σας θαυμάζω!........... .

Ο υπολοχαγός Δαμιανάκης  όμως δεν κατάλαβε στην αρχή τι ήθελε να πει ο Γερμανός ταγματάρχης, μισοσάστισε και σταμάτησε στη μέση της αίθουσας απορώντας. Ύστερα ζήτησε με τα μάτια εξηγήσεις από το Γερμαναρά ηγέτη για το τι ήθελε να πει. Ο ταγματάρχης δεν εδίστασε διόλου να εξηγηθεί.

--Μου   κάνει κατάπληξη η ψυχική σας ηρεμία, να μας σερβίρετε τσάι την ώρα που σας καταστρέφουμε την πόλη της γεννήσεώς σας και η οποία είναι έργο τόσων γενεών, προγόνων σας!

Τότε κατάλαβε ο Δαμιανάκης και παρατήρησε:

--Ά!….. Εννοείτε γι’ αυτό!…. Και έδειξε με τα βλέμματά το χαλασμό και τη φωτιά από το παράθυρο.                                                                                                                                                      ΜΑ…… ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΔΟΥΛΕΙΑ!……. Η ΔΙΚΗ ΜΟΥ ΔΟΥΛΕΙΑ  ΕΙΝΑΙ , ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΩΡΑ, ΝΑ ΣΑΣ ΣΕΡΒΙΡΩ ΤΟ ΤΣΑΙ..... ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΑΝΩ….!»  

Τίποτε άλλο δεν είπε ο αλησμόνητος Ηρακλειώτης.

Κι όταν το Ηράκλειο παραδόθηκε με συνθηκολόγηση, ο ταγματάρχης πήγε και επισκέφθηκε τον εγκάθειρκτο (φυλακισμένο) υπερασπιστή του, ταξίαρχο Παπαθανασόπουλο. Και στην επίσκεψή του εκείνη του αφηγήθηκε το περιστατικό, που φυσικά ο Δαμιανάκης  εθεώρησε ανάξιό του να το ξαναθυμηθεί, για να το αφηγηθεί στον ταξίαρχό του. Και καταλήγοντας  ο Γερμανός παρατήρησε:

«Θα προτιμούσα να μου έδινε παρουσία όλων των ανδρών του τάγματός μου(500 αλεξιπτωτιστές) ένα ισχυρό χαστούκι, παρά την απάντηση που μου έδωσε!                                                                   Τι να σας πω; Εθεώρησα πολύ  μειωμένη τη φυλή μου μπροστά στην ήρεμη και ψυχωμένη απάντηση του τρομερού αυτού Κρητικού υπολοχαγού.                                                                                                                                                         Ένοιωθα  πως ερχόταν κατ’ ευθείαν από τον Όλυμπο με την παντοκρατορική ανωτερότητα του φυσικού φαινομένου. Και το συντριπτικό για μένα ήταν πως την μεγαλοπρέπεια της απαντήσεως την ανέβαζε στα ουράνια το αφελές, το απροσποίητο, το απέριττο, το αυτοματικό , τέλος του ύψους».

Η παρέλαση της 25ης Μαρτίου στις Μοίρες, πριν από πενήντα χρόνια

Η παρέλαση της 25ης Μαρτίου στις Μοίρες,

πριν από πενήντα χρόνια

Η εθνική επέτειος της 25ης Μαρτίου, στις Μοίρες γιορτάζονταν πάνδημα και πάντα με μεγαλοπρέπεια. Την δεκαετία του εξήντα, το εξατάξιο Γυμνάσιο Μοιρών ήταν από τα μεγαλύτερα σχολεία της Ελλάδας. Στο σχολείο φοιτούσαν περίπου χίλιοι διακόσιοι μαθητές. Η συμμετοχή τόσου κόσμου ήταν αποτέλεσμα της μαθητικής παρέλασης. Γονείς και φίλοι των μαθητών των εκπαιδευτηρίων των Μοιρών επιθυμούσαν να καμαρώσουν τους νέους και νέες της Μεσαράς αλλά και η παρουσία των κοριτσιών από τα ιδρύματα της μονής της Παναγίας της Καλυβιανής κέντριζε το ενδιαφέρον των νεαρών ανδρών.

Η συγκέντρωση μεγάλου πλήθους ανθρώπων ήταν αφορμή για να συναντηθούν γνωστοί και φίλοι από διάφορους οικισμούς της περιοχής αλλά και επιτήδειοι φτωχοδιάβολοι με σκοπό την αφαίρεση πορτοφολιών και προσωπικών αντικειμένων αξίας ή πολλές φορές χωρίς αξία. Η αστυνομία λοιπόν για αυτό είχε υπό επιτήρηση τις εκδηλώσεις αλλά και για λόγους πολιτικούς.

Πρόσκοποι παρελαύνοντες

(αρχείο Εμμ. Τζανάκη)

Το πρωί, ξημερώματα, της 25ης Μαρτίου του έτους 1970 η ομάδα των προσκόπων του Συστήματος των Μοιρών, έκανε πορεία στους δρόμους της πόλης τραγουδώντας διάφορα πατριωτικά τραγούδια, όπως το εωθινόν εμβατήριο ώστε να ετοιμαστούν οι κάτοικοι για τον εορτασμό της ημέρας:

Ξυπνάτε με τ’ αγέρι της αυγής

κι μούσα μας χαρούμενη προσμένει,

να ψάλλουμε μαζί αυτής της γής

την δόξα την δαφνοστεφανωμένη …

ή τον Κρητικό ύμνο του Γιώργου Παράσχου:

Από φλόγες η Κρήτη ζωσμένη

τα βαριά της τα σίδερα σπά

και σαν πρώτα χτυπιέται χτυπά

και γοργή κατεβαίνει …

Σε αναφορά του, στη Διοίκηση Χωροφυλακής Ηρακλείου, ο διοικητής του Αστυνομικού τμήματος Μοιρών γράφει για την δοξολογία και την πανηγυρική ομιλία:

… τήν 25ην Μαρτίου ὠμίλησεν ὁ καθηγητής Φιλολογίας τοῦ Γυμνασίου Μοιρῶν Κατσαράκης Γεώργιος μέ θέμα «ἡ 25η Μαρτίου 1821».

Στη συνέχεια σχολιάζει την προσοχή των ακροατών, αλλά και την ομιλία του φιλόλογου καθηγητή:

… Ἡ ἐντύπωσις τῶν παρευρισκομένων, ὑπῆρξεν εὐμενεστάτη καθ’ ὅσον τό πλούσιον εἰς ἰδέας θέμα καί ὁ κατάλληλος χειρισμός τούτου συνήρπασεν τούτους ...

               Μετά την τελετή ακολούθησε η κατάθεση στεφανιών στο Ηρώο και στην συνέχεια έγινε η καθιερωμένη παρέλαση των προσκόπων, των μαθητών και μαθητριών των Δημοτικών Σχολείων και του Γυμνασίου Μοιρών, των ιδρυμάτων «Παναγία Καλυβιανή», των ανδρών της στρατιωτικής μονάδας της περιοχής και του τάγματος εθνοφυλακής. Το μεσημέρι οι κάτοικοι των Μοιρών στα σπίτια τους αλλά και οι επισκέπτες σε φιλικά σπίτια ή στα εστιατόρια της πόλης, έφαγαν το ψάρι τους, συνήθως μπακαλιάρο παστό (τον λεγόμενο φτωχογιάννη).

Αναμνηστική φωτογραφία των προσκόπων μετά την παρέλαση

(αρχείο Εμμ. Τζανάκη)

Το απόγευμα στην κεντρική πλατεία των Μοιρών χόρεψαν δημοτικούς χορούς οι μαθητές και οι μαθήτριες του Γυμνασίου ντυμένες με την μαθητική στολή αλλά και κρητικές παραδοσιακές ενδυμασίες, όπως και οι οικότροφες των ιδρυμάτων «Παναγία Καλυβιανή» ντυμένες με τις παραδοσιακές κρητικές ενδυμασίες, πολλές από τις οποίες είχαν ράψει οι ίδιες στην οικοκυρική σχολή του μοναστηριού. Τον χορό συνήθως άνοιγαν οι διορισμένες από την χούντα αρχές του τόπου και οι προϊστάμενοι των δημόσιων υπηρεσιών, της αστυνομίας και του στρατού. Οι θεατές ενθουσιασμένοι τις πιο πολλές φορές συμμετείχαν στους κύκλους των χορευτών με προτίμηση στις όμορφες και καλλίγραμμες χορεύτριες.

            Μόλις έδυσε ο ήλιος ακολούθησε  η λαμπαδηφορία από την ομάδα των προσκόπων και έτσι έληξε ο εορτασμός της επετείου της εθνικής παλιγγενεσίας του έτους 1970.

            Τελειώνοντας, θα μου επιτρέψετε να σημειώσω ότι η συμμετοχή των μαθητών όλων των τάξεων των Δημοτικών σχολείων και του Γυμνασίου στην δοξολογία και στην παρέλαση ήταν υποχρεωτική, όποιοι μαθητές έδειχναν απροθυμία να παρελάσουν τιμωρούνταν με διήμερη αποβολή από τα μαθήματα. Εμείς οι πρόσκοποι  συμμετείχαμε σε όλες τις δραστηριότητες του εορτασμού εθελοντικά και με ενθουσιασμό.

ΠΗΓΕΣ: Η αναφορά του διοικητή του ΑΤ Μοιρών απόκειται στο αρχείο Μανόλη Καρέλλη της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου και οι φωτογραφίες βρίσκονται στο ιδιωτικό αρχείο του Τζανάκη Μανόλη.
ΥΓ: Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ της 30/3/2019.

           

Αυτός που δεν έχει φύγει ποτέ από τη φυλακή

 

Τα βασανιστήρια είναι ένα από τα πρώτα πράγματα που μας έρχονται αμέσως στο μυαλό, μιλώντας για τη χούντα, βασανιστήριο είναι η εκμηδένιση των ψυχολογικών αντιστάσεων με τη χρήση φυσικού πόνου. Ο ψυχίατρος Δημ. Πλουμπίδης, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχιατρικής του Παν. Αθηνών εντοπίζει τις επιπτώσεις των βασανιστηρίων σε βραχυπρόθεσμες αλλά και σε μακροπρόθεσμες (Ζέρβας, 2017). Οι χουντικές αρχές δεν παραδέχτηκαν ποτέ την χρήση βασανιστηρίων, γιατί τα βασανιστήρια απαγορεύονταν από τις διεθνείς συμβάσεις. Βασανιστήρια δεν έγιναν μόνο στην Μπουμπουλίνας 18 και στο ΕΑΤ/ΕΣΑ αλλά και σε κάθε υποδιεύθυνση ασφαλείας και οι μέθοδοι που χρησιμοποιούσαν ήταν: σωματική κακοποίηση, ξύλο, φάλαγγα, αυστηρή απομόνωση σε άθλιες συνθήκες, εκφοβισμός, ταπείνωση, εικονικές εκτελέσεις και ηλεκτροσόκ με τη συμμετοχή ιατρικού προσωπικού που υπηρετούσε τη χούντα. Η βιαιότητα των βασανιστηρίων ήταν τέτοια που είκοσι δύο άτομα πέθαναν κατά την διάρκεια της κράτησης και άλλα είκοσι ένα άτομα πέθαναν λίγες μέρες ή μέσα σε ένα χρόνο από την αποφυλάκισή τους. Τα βασανιστήρια επί επταετίας δεν αποτελούσαν μεμονωμένα περιστατικά και παρεκτροπές των σωμάτων ασφαλείας, αντίθετα αποτέλεσαν το βασικό μέσο της δικτατορίας (μαζί με τις εξορίες και τα στρατοδικεία) για τη σωματική, ηθική και πολιτική εξόντωση των αντιπάλων της (Κεφαλληνού, 2013).

Η χούντα των συνταγματαρχών δεν ήταν λάιτ, όπως θέλουν να την παρουσιάσουν κάποιοι όψιμοι θαυμαστές της σήμερα, ήταν εξίσου βίαιη με τις λατινοαμερικανικές. Στο τωρινό άρθρο, με αφορμή την 45^η επέτειο της εξέγερσης του Πολυτεχνείου, περιγράφουμε μια περίπτωση βασανιστηρίων, τοπικά κοντινή σε μας, αφορά το Σπήλι, κάποιες στιγμές της ιστορίας αυτής είναι βιωματικές.

Έχομε αναφερθεί σε παλαιότερες δημοσιεύσεις για την περιπέτεια έξι μαθητών του Γυμνασίου Μοιρών τις μέρες που ακολούθησαν την εξέγερση και την αιματηρή και φονική καταστολή από τους χουντικούς το Νοέμβριο του 1973. Μετά τη σύλληψη τους στις Μοίρες και  τις «ανακριτικές» διαδικασίες στο κτίριο της υποδιεύθυνσης ασφαλείας Ηρακλείου, τους μετέφεραν στα Χανιά, στο στρατοδικείο Κρήτης. Μέσα στο όχημα της μεταγωγής (αστυνομική κλούβα) οι μαθητές συνάντησαν και άλλα άτομα.

Ξεκίνησαν με δύο συνεπιβάτες, από το Ηράκλειο. Ένα με ψυχολογικά προβλήματα, ο οποίος οδηγήθηκε στο κρατικό ψυχιατρείο Χανίων. Είχε μαζί του ένα μικρό ραδιόφωνο, που κρατούσε συντροφιά στους κρατούμενους μαθητές τις δύσκολες εκείνες στιγμές, του άγνωστου, που τους περίμενε μετά τη μεταγωγή.

            Ένας άλλος κρατούμενος, μάλλον για ποινικό αδίκημα, ήταν εμφανίσιμος και καλοστεκούμενος, με χρυσά δακτυλίδια και αλυσίδες. Η εμφάνισή του αυτή έκανε εντύπωση και έσπειρε υποψίες στους μαθητές, που τον κράτησαν σε απόσταση, φοβούμενοι μην είναι πληροφοριοδότης (χαφιές) της ασφάλειας. Ο κρατούμενος αυτός ισχυριζόταν ότι ήταν πατέρας γνωστού ηθοποιού.

Το όχημα μεταγωγής έκανε στάση στη Σχολή Οπλιτών Χωροφυλακής, στο Ρέθυμνο, από όπου επιβιβάσθηκε με τη βία ένας ακόμη, νέος άνθρωπος, ο οποίος κραύγαζε εναντίον της χούντας και των χωροφυλάκων. Ήταν ολοφάνερο ότι είχε βασανισθεί άγρια από τους ασφαλίτες του Ρεθύμνου. Οι φωνές του συνεχίστηκαν και κατά την διάρκεια της μεταγωγής. Ήταν σε παροξυσμό από την πίεση και τον ξυλοδαρμό του στη Σχολή Χωροφυλακής. Όταν ηρέμησε για λίγο, διηγήθηκε στους συνεπιβάτες του, ότι είναι από το Σπήλι και λέγεται Βρυλλάκης Νικόλαος. 
συνέχεια εδώ

Η αλληλεγγύη, ο κάμπος της Πεδιάδας, η Notre Dame des Landres και η ιστορία

Την Δευτέρα 28 Μαΐου το βράδυ, παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις των μετεωρολόγων, έγινε η προβολή, σε ανοικτό χώρο της πλατείας Ελευθερίας στο Καστέλλι Πεδιάδας, της ταινίας L’ Amour et la Revolution του κρητογάλλου σκηνοθέτη Γιάννη Γιουλούντα. Η ταινία αναφέρεται στους αγώνες συλλογικοτήτων, κινημάτων και ομάδων αλληλεγγύης και αλληλοβοήθειας στην Ελλάδα της χρεοκοπίας και της κρίσης αλλά και στην πολυετή προσπάθεια μας για την ακύρωση της εγκατάστασης του καταστροφικού αεροδρομίου στον κάμπο του Καστελλίου. Μαζί με τον γάλλο σκηνοθέτη ήρθαν και γάλλοι οικολόγοι, οι οποίοι είχαν δραστηριοποιηθεί για την ακύρωση του καταστροφικού έργου στη Νάντη με το κίνημα ZAD για την υπεράσπιση της περιοχής Notre Dame des Landres. Οι Γάλλοι φίλοι μας έχτισαν ένα ξύλινο σπιτάκι στον υπό απαλλοτρίωση χώρο, σύμβολο της αλληλεγγύης και του αγώνα για την αποτροπή της κατασκευής αυτού του καταστροφικού έργου. Η Αλληλεγγύη σχετίζεται με έννοιες όπως η συμπαράσταση και η αλληλοβοήθεια. 

Κάποιοι, οι οποίοι συστηματικά αντιδρούν στην προσπάθεια μας για την υπεράσπιση της γης, της υγείας, του περιβάλλοντος  και της εργασίας των κατοίκων της περιοχής μας, βλέποντας την διεθνοποίηση του αγώνας άρχισαν μια εκστρατεία συκοφάντησης της ταινίας L’ Amour et la Revolution, αλλά και της παρουσίας γάλλων εθελοντών και αλληλέγγυων του αγώνα μας. Εκτός από άφρονες είναι και ανιστόρητοι· η αλληλεγγύη των λαών είναι άρρηκτα δεμένη με την μεγάλη ελληνική επανάσταση του 1821 (φιλέλληνες) αλλά και τις επαναστάσεις του τόπου μας για την αποτίναξη της οθωμανικής τυραννίας και της απελευθέρωσης της Κρήτης και την ένωση με την Ελλάδα.

Η επανάσταση του 1866 ξεκίνησε με την κατάργηση των προνομίων που πρόβλεπε το  Χάττ ι Χουμαγιούν και την άρνηση των μοναστηριών και της τοπικής εκκλησίας να συνεισφέρουν με το 1/3 των εισοδημάτων τους για την εκπαίδευση των χριστιανοπαίδων της Κρήτης. Οι επαναστατικές κινήσεις αρχίζουν τον Αύγουστο του 1886.

Με ψήφισμα της η Γενική Συνέλευση των Κρητών, στις 21 Αυγούστου 1866 κήρυξαν την κατάλυση της τούρκικης εξουσίας και την «ἀδιάσπαστον καί παντοτεινή ἕνωσιν τῆς Κρήτης καί πάντων των ἐξαρτημάτων αὐτῆς μετά τῆς Μητρός Ἑλλάδος» και αναθέτει την εκτέλεση του ψηφίσματος στη ανδρεία του κρητικού λαού, στη βοήθεια των ομογενών και των φιλελλήνων. Πριν ακόμη από την εθελοθυσία του Αρκαδίου πολλοί εθελοντές από την Ελλάδα αλλά και από άλλες χώρες της Ευρώπης και της Αμερικής έσπευσαν με την φυσική τους παρουσία να βοηθήσουν τους εξεγερμένους Κρητικούς (ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ 2015: 18). Από τους πρώτους που έφτασαν είναι ο γάλλος, καθηγητής τότε και μετέπειτα από τους ηγέτες της Παρισινής κομούνας του 1871, μπλανκιστής επαναστάτης Γουσταύος Φλουράνς· επιστολή της Επιτροπής Αθήνας προς την Κρητική Συνέλευση αναφέρει «…ἔχει δέ μεθ’ ἐαυτοῦ ὡς σᾶς ἐγράψαμεν καί Γάλλους καί Οὔγγρους καί Πολωνούς καί Ἐλβετούς ἀξιωματικούς καί στρατιώτας» (ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1998: 104-106).

           

Στην Ιταλία ο στρατηγός Γαριβάλδη εκδήλωσε το έμπρακτο ενδιαφέρον του για το κρητικό ζήτημα οργανώνοντας επιτροπές, συλλέγοντας χρήματα και όπλα για τον αγώνα των Κρητών σε πολλές ιταλικές πόλεις και ζητώντας από τους ιταλούς ερυθροχίτωνες να μεταβούν εθελοντικά να πολεμήσουν στο πλευρό των επαναστατών (ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1986). Μαζί με τους γαριβαλδινούς εθελοντές ήρθαν στην Κρήτη Βόσνιοι Μαυροβούνιοι, Πρώσσοι, Βρετανοί και αμερικάνοι εθελοντές αλλά και κάποιοι αμφιλεγόμενοι όπως ο γνωστός γάλλος Jules  Anemos. Ένας ονομαστός αναρχικός, που δραστηριοποιήθηκε σε όλες σχεδόν τις Κρητικές επαναστάσεις, αλλά και στον ευρύτερο Ελλαδικό χώρο, ο Ιταλός Amilcare Cipriani έφτασε μαζί με τους Γαριβαλδινούς . Την  ίδια χρονική περίοδο συναντάμε αρκετούς εθελοντές στην περιοχή όπως τους Πουανσώ, Ανεμός, Αρντεμάνι κτλ. Από τότε γίνεται πιστός σύντροφος του Γάλλου φιλέλληνα Φλουράνς. Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι μέσα στη Διεθνή Ένωση Εργατών, που δημιουργόνταν , ένας ακόμη παράγοντας για την διαίρεση μεταξύ μαρξιστών και μπακουνικών ήταν το Κρητικό ζήτημα, οι μαρξιστές δεν ήθελαν τον διαμελισμό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

        Το πνεύμα της εποχής ήταν ότι απέναντι στην Ιερά Συμμαχία των Ηγεμόνων θα πρέπει να ορθωθεί η Ιερή Συμμαχία των Λαών. Κάθε επανάσταση, σ’ οποιοδήποτε μέρος της γής είναι μια μάχη του πανανθρώπινου αγώνα για ελευθερία. Η αλληλεγγύη είναι στενά δεμένη με τους αγώνες του ανθρώπου για αξιοπρέπεια και προκοπή (ΤΖΟΥΡΑΣ 2017). Το κείμενο του Βίκτωρος Ουγκό για την αλληλεγγύη στην Κρητική επανάσταση είναι ενδεικτικό «Ἐσεῖς οἱ σημερινοί καταδυναστευόμενοι θά εἶστε οἱ μελλοντικοί νικητές. Νά ἐπιμείνετε. Ἀκόμη κι ἄν πνίξουν τή φωνή σας, ἐσεῖς θά θριαμβεύσετε… …Τό Κρητικό ζήτημα ἔχει πιά τεθεῖ. Θά βρεῖ τή λύση του, καί θά λυθεῖ ὅπως ὅλα τα ζητήματα τούτου τοῦ αἰώνα, μέ γνώμονα την ἀπελευθέρωση». (ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1998: 140).

          Η ονομασία του Γουσταύου Φλουράνς πολίτη της Κρήτης είναι ενδεικτική του πνεύματος της αλληλεγγύης. Η αποστολή Κρητών βουλευτών στην Αθήνα την άνοιξη του 1868 στην οποία συμπεριλαμβανόταν και ο Φλουράνς ήταν η αφορμή για να τον απελάσουν από την Αθήνα, όταν έφτασε, με παρέμβαση των πρέσβεων της Αγγλίας και της Γαλλίας και προσωπική απόφαση του πρωθυπουργού Βούλγαρη (ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1998: 224-229).

           Από τότε μέχρι σήμερα, σε διάφορες χρονικές στιγμές και σε όποιο μέρος του κόσμου υπήρξαν και υπάρχουν άνθρωποι που αγωνίζονται για την ζωή και την ελευθερία τους, συνεχίζεται αυτή η ανιδιοτελής παράδοση της έμπρακτης αλληλεγγύης και προσφοράς από οπαδούς του διεθνούς εργατικού, οικολογικού και ελευθεριακού κινήματος κάτω από δύσκολες συνθήκες. Η αλληλεγγύη, η συνεργασία και οι κοινοί αγώνες δεν έχουν σύνορα και είναι μονόδρομος για να ακυρωθούν τα παράλογα φαραωνικά, σπάταλα και καταστροφικά σχέδια και έργα.  

Βιβλιογραφία

      ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1986: Καλλιβρετάκης Λεωνίδας Οι Γαριβαλδινοί στην κρητική επανάσταση του 1866, περ. ΤΑ ΙΣΤΟΡΙΚΑ, τόμος τρίτος τεύχος 5, Ιούνιος 1986.

      ΚΑΛΛΙΒΡΕΤΑΚΗΣ 1998: Καλλιβρετάκης Λεωνίδας(1998) Η ζωή και ο θάνατος του Γουσταύου Φλουράνς, εκδ. ΜΙΕΤ, Αθήνα.

     ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ 2015: Παπαϊωάννου Γ. Απόστολος (2015)  Η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση (1866-69) Μανόλης Σκουλάς (1845-1866) ο πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου, Ανώγεια.

      ΤΖΟΥΡΑΣ 2017: Τζούρας Βασίλης Αναπαραστάσεις του ολοκαυτώματος Αρκαδίου στην Κρήτη, στην ελεύθερη Ελλάδα και στην Ιταλία και η εθνική ενοποίηση της Ιταλίας σελ. 199-224 στο περ. ΝΕΑ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΚΡΗΤΗ, περ. Γ’, τχ. 35, 2017, Ρέθυμνο.

ΥΓ. Οι φωτογραφίες προέρχονται απο το βιβλίο του Λ. Καλλιβρετάκη Γουσταύος Φλουράνς

Δημ. Σάββας "Μοίρες από την Κοινότητα στον Δήμο"

Την Κυριακή 22 Απριλίου στα πλαίσια των εγκαινίων της Βιβλιοθήκης στις Μοίρες παρουσιάζεται το βιβλίο του αξιόλογου πνευματικού ανθρώπου και εξ αγχιστείας Μοιριανού Δημήτρη Σάββα ΜΟΙΡΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ. Ο Δημήτρης έχει ασχοληθεί όσο λίγοι με την νεότερη τοπική ιστορία και την πολτιτιστική πρόοδο του τόπου. Ο συγγραφέας, εκτός από την τιμή που μου έκανε να προλογίσει το βιβλίο μου για το το Πρακτικό Γεωργικό Σχολείο Μεσαράς, με τίμησε με την εμπίστοσύνη του για μιά πρώτη ανάγνωση των χειρογράφων του βιβλίου του για τις Μοίρες. Τον ευχαριστώ και για τα δυό. Παραθέτω ένα απόσπασμα πού αναφέρεται στο Μοιριανό παζάρι.

 

ΤΟ ΠΑΖΑΡΙ  ΣΤΙΣ ΜΟΙΡΕΣ

«Ήταν δύσκολα παιδί μου εκείνα τα χρόνια. Πόλεμοι, στερήσεις, βάσανα, κακουχίες, φτώχεια και κακομοιριά. Έπρεπε όμως να επιβιώσουμε, να ζήσουμε κι εμείς και τα παιδιά μας. Θαρρείς ήταν εύκολο πράγμα; Δεν υπήρχαν οι σημερινές ανέσεις, η τωρινή πρόοδος και εξέλιξη. Όμως δόξα το Θεό μεγαλώσαμε, ζήσαμε κι εμείς και τα παιδιά μας[1]»

             Κάπως έτσι θέλησε να με «προσγειώσει» στην αλλοτινή σκληρή και πέτρινη πραγματικότητα εκείνων των χρόνων ο μακαρίτης ο παππούς μου, ο πατέρας του πεθερού μου, Γεώργιος Ζαχαριουδάκης ή Ζαχαριάς, όπως οι περισσότεροι τον γνώριζαν. Μου μιλούσε συχνά για τα βάσανα και τους κόπους, για τις δυσκολίες εκείνης της πραγματικά πέτρινης εποχής. Τότε που με το γαϊδουράκι έπρεπε να μεταφερθούν τα εμπορεύματα από τα γύρω χωριά, για να πουληθούν στις Μοίρες. Ο παππούς μου έμενε στα Πηγαϊδάκια και προτού εγκατασταθεί στις Μοίρες, κάτι που έγινε μεταπολεμικά, έπρεπε με το γαϊδουράκι με τις εντολές του πατέρα του, του «κύρη» του όπως έλεγε, να μεταφέρει κάθε Σάββατο, βαθιά χαράματα, τις μυζήθρες και τα τυριά από το χωριό του, τα Πηγαϊδάκια στις Μοίρες. Εκεί γινόταν το παζάρι και έπρεπε να τα πουλήσει. Τα υπόλοιπα τα γύριζε στο χωριό. Δεν ήταν ο μόνος ! Και άλλοι συνομήλικοί του έκαναν το ίδιο, πουλώντας ο καθένας ό,τι έβγαζε.

Ο θεσμός του Μοιριανού παζαριού ήταν κάτι σημαντικό. Από τότε που οι Μοίρες ήταν το εμπορικό κέντρο της περιοχής. Κάθε Σάββατο η πόλη των Μοιρών αποκτούσε και αποκτά ένα διαφορετικό χρώμα, μια όψη όχι και τόσο συνηθισμένη. Καταφθάνουν λογής λογής επισκέπτες, παλιότερα με τα ζώα τους, σήμερα με τα αυτοκίνητά τους, για να δουν,  να περπατήσουν μα και να αγοράσουν.

Η ανομβρία στη Μεσαρά τον χειμώνα του 1579-1580

Ο ιστορικός ερευνητής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών σπουδών του ΕΙΕ Κώστας Τσικνάκης δημοσίευσε στη εφημερίδα ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ την 18 Μαρτίου 2018, την αναφορά σε κατάστιχο της μονής Απεζανών για ανόμβρία και σε παλαιότερες εποχές.

πηγή: εφημ. ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ

Μεσαρίτες Μακεδονομάχοι 1903-1908

Με πρωτοβουλία της Τοπικής Εκκλησίας τιμήθηκαν σήμερα για πρώτη φορά στον τόπο μας, οι Μεσαρίτες Μακεδονομάχοι. Οι αγωνιστές που έδωσαν το αίμα τους για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Μια θυσία που στις μέρες μας αποκτά μεγαλύτερη αξία Το πρωί στον Ιερό Ναό Αγίου Νεκταριου Μοιρών τελέστηκε Αρχιερατική Θεία Λειτουργία Ιερουργούντος του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Γορτύνης και Αρκαδίας κ.κ. Μακαρίου, παρουσία του Δημάρχου Φαιστού κ. Γιώργου Αρμουτάκη, εκπροσώπων των Στρατιωτικών Αρχών της περιοχής μας και του Διευθυντή της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης κ. Δημήτρη Σάββα, ο οποίος και μίλησε για τους Μεσαρίτες Μακεδονομάχους.

Το παρακάτω κείμενο είναι του συντ. δάσκαλου Δαμιανάκη Γεώργιου και οι φωτογραφίες από το e-mesara:

 ΜΑΚΕΔΟΝΟΜΑΧΟΙ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΣΑΡΑ 1903-1909

Την Κυριακή  18-3-2018 η Ι. Μ. Γορτύνης και Αρκαδίας τίμησε τους  Μεσσαρίτες  Μακεδονομάχους 1903- 1909. Οι εφημέριοι  είχαν πάρει  εντολή να καταγράψουν   τους Μακεδ/χους των ενοριών τους και τα στοιχεία να τα φέρουν στα Γραφεία της I.Μητρόπολης. Έγιναν φιλότιμες προσπάθειες και μαζεύτηκαν, από μαρτυρίες συγγενών, από βιβλία κ.λ.π. αρκετά στοιχεία. Επειδή ρωτήθηκα σχετικά, θα ήθελα να σας πληροφορήσω τα παρακάτω:

ΟΙ πρόγονοί μας, αφού κατάφεραν ύστερα από μακροχρόνιες και αιματηρές επαναστάσεις κατά των Τούρκων να γίνει η Κρήτη «Πολιτεία Αυτόνομη», θεώρησαν ιερό καθήκον να τρέξουν σε βοήθεια, όπου κινδύνευε το ελληνικό στοιχείο με αφανισμό. Αρχές του 1900 το Βουλγαρικό Κομιτάτο,  μέσα στην Τουρκοκρατούμενη περιοχή της Μακεδονίας, έκανε προσπάθεια αφανισμού του ελληνικού πληθυσμού. Στην ελεύθερη, τότε, Ελλάδα, άρχισαν να οργανώνονται μυστικές ανταρτικές ομάδες και να μπαίνουν κρυφά στη Μακεδονία. Οι ομάδες αυτές, που στην πλειοψηφία τους είχαν ΚΡΗΤΙΚΟΥΣ,  πήγαν να βοηθήσουν τους ντόπιους στην αντιμετώπιση των Κομιτατζήδων. Η προσπάθεια αυτή κράτησε 5 περίπου χρόνια  (1903-1908) και ονομάστηκε  «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ».

προσπάθεια καταγραφής της ιστορίας των Βοριζίων με επιστημονική μέθοδο χωρίς συναισθηματισμούς και ανακρίβειες

Γράφει ο Γιώργος Δαμιανάκης*
    

Την  Κυριακή  το πρωί βρέθηκα στην  αίθουσα εκδηλώσεων των Βορριζίων, προσκαλεσμένος από τον καλό φίλο Νίκο Καργάκη να καταθέσω ότι ιστορικά στοιχεία έχω από την περίοδο της τουρκοκρατίας  για το χωριό.

Επίσης ένα περιληπτικό σημείωμα,  για το πέρασμα του  Δαμιανάκη Κοσμά (Γκιαουροκοσμά)  και του πατέρα μου Δαμιανάκη  Μιχάλη (Γκιαουρομιχάλη)  στρατιωτών από τα οχυρά Μεταξά ΡΟΥΠΕΛ το 1940 . Ακόμη από τη συμμετοχή του πατέρα μου στη Μεγαλειώδη Μάχη της Κρήτης στο Ρέθυμνο  το 1941 και από την πλούσια αντιστασιακή δράση του την περίοδο  της Κατοχής 1941-‘44 στο Πετροκεφάλι και όχι μόνο.

Παρακολούθησα όλη την εκδήλωση από τις 11:00 ως 15:30, όπως όλοι  οι παρευρισκόμενοι. Από τους επίσημους, εκτός των  χωριανών, μέχρι τέλος ήταν ο δήμαρχος Φαιστού Γ. Αρμουτάκης, ο αντιδήρχος Γ.Μαυράκης ,ο περιφεριακός συμβουλος  Λάμπρος Καμπουράκης κ.ά.

Συμβολαιογραφικές Πράξεις το 1558-1559 στη Μεσαρά

του Δαμιανάκη Γιώργου, συντ. δάσκαλου

     Ερευνώντας πηγές που αναφέρονται στην Ιστορία της Κρήτης, μελέτησα το βιβλίο που μου δώρισε η πολύ καλή φίλη, ιστορικός, συγγραφέας και ερευνήτρια ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΥ- ΤΣΙΚΝΑΚΗ, «Πέτρος Καστροφύλακας, Νοτάριος Χάνδακα, Πράξεις 1558-1559». Στο βιβλίο αυτό αναφέρονται 435 συμβολαιογραφικές πράξεις, που έγιναν από το νοτάριο (συμβολαιογράφο) του Ηρακλείου το 1558 με 1559, Πέτρο Καστροφύλακα.  Όπως μας γράφει η κα Πανοπούλου, «Νοτάριοι υπήρχαν αρκετοί στην Κρήτη την περίοδο της Βενετοκρατίας. Από τη βυζαντινή εποχή σημειώνεται η ύπαρξη των νοταρίων επικεφαλής των οποίων ήταν ο πριμμικήριος των κατά Κρήτην ταβουλλαρίων, όπως υπογράφεται σε συμβόλαιο του 1197».

Τα συμβόλαια αυτά τα ερεύνησε, τα αποκωδικοποίησε και τα μελέτησε η κα Πανοπούλου στη Βενετία, αφού διέθεσε αρκετό χρόνο, κόπο κ.λ.π. Τα μελέτησε πηγαινοερχόμενη αρκετές φορές με το σύζυγό της  Κων/νο Τσικνάκη ιστορικό ερευνητή, στη Βενετία της Ιταλίας. Στη Βενετία φυλάσσονται τα αρχεία του Χάνδακα της περιόδου  από 1211, που πήραν οι Βενετοί την Κρήτη, μέχρι το1669 που την παρέδωσαν στους Τούρκους, όσα διασώθηκαν,  φορτωμένα στις γαλέρες.

Από τις 435 πράξεις, οι περισσότερες αναφέρονται σε συμβαλλόμενους που κατοικούσαν μέσα στα τείχη του Χάνδακα(37), έξω από τα τείχη, Εξώπορτο όπως τους αναφέρει (134) και τα γύρω χωριά περισσότεροι από (200).

ανοίγοντας ένα παλιό βιβλίο του 1983

Την πρωτοχρονιά του 1983 υποτιμήθηκε η δραχμή κατά 15,5%, επίσης ήταν και μια από τις πιο ψυχρές Πρωτοχρονιές όλων των εποχών στην Ελλάδα. Ο Thomas Lanier (Tennessee) Williams, διάσημος Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, βρέθηκε νεκρός στο πάτωμα της σουίτας του στο ξενοδοχείο Elysée στο Μανχάταν στις 25 Φεβρουαρίου σε ηλικία 71 ετών. Το μεσημέρι της Κυριακής 27ης Φεβρουαρίου, οι κομματικές οργανώσεις του ΠΑΣΟΚ, του ΚΚΕ και του ΚΚΕ Εσωτερικού ειδοποιήθηκαν από την κυβέρνηση να πάρουν μέτρα για το ενδεχόμενο στρατιωτικού κινήματος μέσα στις επόμενες ώρες. Σταμάτησε να κυκλοφορεί το PONY. Ψηφίζεται ο Ν. 13983 για το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ). Στις 29 Ιουνίου η ΑΕΚ κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας, νικώντας με 2-0 τον ΠΑΟΚ στο νεότευκτο Ολυμπιακό στάδιο. Τον Ιούλιο εκατό χιλιάδες άτομα, με προεξάρχοντα τον, μακαρίτη πιά, Λουκιανό Κηλαηδόνη, μαζεύτηκαν στην πλαζ του ΕΟΤ και πέταξαν από πάνω τους τη σοβαροφάνεια της μεταπολίτευσης. Την 1 Σεπτεμβρίου καταρρίπτεται ένα επιβατηγό νοτιοκορεατικό αεροσκάφος τύπου Μπόινγκ 747, από σοβιετικά πολεμικά αεροσκάφη αναχαίτισης, πάνω από τη θάλασσα της Ιαπωνίας. Τον Νοέμβριο αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος ανάμεσα στο ΝΑΤΟ και το σύμφωνο της Βαρσοβίας, επίσης η μεγαλύτερη ληστεία στα χρονικά έγινε στην Αγγλία το Νοέμβριο, έξι πάνοπλοι άντρες εισέβαλαν στην αποθήκη «Μπρινκς-Ματ», στο αεροδρόμιο του Χίθροου, όταν έφυγαν είχαν πάνω τους κλοπιμαία αξίας 26 εκατομμυρίων λιρών. Τρίτη 15 Νοεμβρίου στις 7.25 το πρωί, δολοφονήθηκαν ο αμερικανός πλοίαρχος Τζορτζ Τσάντες (ανώτερο στέλεχος της Τζασμάγκ στην Αθήνα) και ο οδηγός του Νίκος Βελούτσος στον Φάρο Ψυχικού.

            Αυτά και άλλα πολλά έγιναν το 1983, το πιο συγκλονιστικό, όμως, γεγονός πραγματοποιείται στο Ηράκλειο της Κρήτης στις 20-28 Ιουλίου. Η 2η έκθεση σύγχρονου βιβλίου, την οποία διογρανώνει ο σύλλογος Εκδοτών-Βιβλιοπωλών Ηρακλείου με την συμπαράσταση της ΕΛΜΕ, του συλλόγου Δασκάλων – Νηπιαγωγών και την Ομοσπονδία Γονέων και Κηδεμόνων Νομού Ηρακλείου. Η Έκθεση παρουσιάζεται στο Πάρκο Γεωργιάδη. Τον σελιδοδείκτη βρήκα τυχαία σε ένα παλιό βιβλίο το οποίο άνοιξα ψάχνοντας να βρώ κάποια στοιχεία που χρειαζόμουν.